Με αφορμή τη συμμετοχή μου σε πάνελ στο ATHLOS Summit με θέμα τον «άθλο» στην Ηγεσία και τον Πρωταθλητισμό, προκύπτει η ανάγκη να μιλήσω για την έννοια αυτή, σε νέες βάσεις. Στον δημόσιο λόγο, ο άθλος ταυτίζεται σχεδόν αποκλειστικά με την επίτευξη και το αποτέλεσμα, μια ανάγνωση που εστιάζει στο ορατό και παραγνωρίζει τη διεργασία από την οποία αυτό προκύπτει.
Ο άθλος στην πραγματικότητα δεν συνδέεται αυτόματα με το αποτέλεσμα, αλλά με την εσωτερική διεργασία που εκτυλίσσεται μέσα στην προσπάθεια. Μπορεί δηλαδή να ε΄χούμε άθλο και με μέτριο – αντικειμενικά – αποτέλεσμα. Εξαρτάται από την αφετηρία του καθενός. Ο άθλος στην ηγεσία, είναι μια βιωματική εμπειρία, αποτελεί μια εσωτερική, ποιοτική αναδόμηση που προκύπτει ως απάντηση στο όριο που συναντά ο άνθρωπος, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από το «τι πέτυχα» στο «τι άλλαξε μέσα μου». Ο άθλος δεν είναι το αποτέλεσμα, αλλά η μετακίνηση που το καθιστά δυνατό.
Ο άθλος είναι μια εσωτερική ποιοτική αναβάθμιση που ενεργοποιείται ως απάντηση πάνω αδιαπραγμάτευτο όριο.
Το όριο
Το όριο είναι η στιγμή κατά την οποία καθίσταται σαφές ότι αυτό που είσαι δεν αρκεί για το παραπέρα. Δεν πρόκειται για μια λειτουργική δυσκολία που επιλύεται με μεγαλύτερη προσπάθεια, αλλά για σημείο ανισορροπίας όπου εξαντλείται η υφιστάμενη ταυτότητα και τίθεται σε κρίση ο τρόπος με τον οποίο έχεις μάθει να λειτουργείς.
Η ήττα, υπό αυτή την έννοια, στο επίπεδο της ανώτατης ηγεσίας δεν είναι ποτέ, απλώς ένα αρνητικό αποτέλεσμα. Η αποτυχία αποτελεί ένα οριακό σημείο που όλα τα δεδομένα τίθενται υπό αμφισβήτηση, ένα σημείο στο οποίο αποδομείται μια πλευρά του εαυτού που μέχρι εκείνη τη στιγμή, ήταν αποτελεσματική, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για μετατόπιση.
Το όριο είναι η στιγμή που συνειδητοποιείς ότι αυτό που είσαι δεν αρκεί για το παραπέρα.
Τι αποκαλύπτει η αποτυχία
Η αποτυχία στην ηγεσία λοιπόν, λειτουργεί ως μηχανισμός αποκάλυψης. Δεν εκθέτει μόνο αστοχίες σε επίπεδο στρατηγικής, αλλά αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο ο ηγέτης σκέφτεται, λαμβάνει αποφάσεις, διαχειρίζεται την ένταση και σχετίζεται με τους άλλους. Αυτό που κλονίζεται δεν είναι μόνο μια επιλογή, αλλά το αφήγημα του εαυτού που τη στήριζε. Κλονίζεται η βεβαιότητα πίσω από επιλογές και τρόπους.
Σε αυτή τη συνθήκη, η επαναφορά δεν μπορεί να βασιστεί σε διορθώσεις επιφανείας, αλλά απαιτεί επαναπροσδιορισμό του ίδιου του σημείου από το οποίο ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται και παρεμβαίνει στην πραγματικότητα.
Η αποτυχία δεν δείχνει τι πήγε λάθος, αλλά ποιος είσαι και πολύ περισσότερο, ποιος μπορείς να γίνεις, όταν γύρω σου όλα καταρρέουν.
Το παράδοξο της δύναμης
Ένα κρίσιμο παράδοξο που αναδύεται στην πράξη είναι ότι οι ηγέτες δεν οδηγούνται στο όριο κυρίως από αδυναμίες, αλλά από δυνάμεις και επιτυχίες που δεν αμφισβητήθηκαν. Το συμβαίνει: Κάτι που λειτουργεί, φ΄φέρνει αποτέλεσμα. Αυτό που αποδίδει ενσωματώνεται σταδιακά στην ταυτότητα και παύει να τίθεται υπό εξέταση. Δηλαδή, ο άνθρωπος ταυτίζεται με αυτό και αντί να το αξιοποιεί, το υπερασπίζεται. Το στοιχείο που οδήγησε στη επιτυχία μετατρέπεται από εργαλείο σε θέση.
Κι εδώ ακριβώς ξεκινούν τα τυφλά σημεία. Είναι η στιγμή που η αποφασιστικότητα γίνεται ακαμψία, η αυτοπεποίθηση υπεροψία και η επιμονή παγίδα. Για αυτό συχνά λέω ότι, στην ηγεσία, το αντίθετο της δύναμης δεν είναι η αδυναμία, αλλά μια δύναμη που έχει χάσει το μέτρο της.
Η καμπή
Η στιγμή που αλλάζει τα πράγματα είναι η στιγμή κατά την οποία καθίσταται σαφές ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο το αποτέλεσμα, αλλά τον ίδιο τον άνθρωπο. Ότι η αιτία και η οδός βρίσκονται εντός και όχι εκτός, και ότι η ευθύνη της μετακίνησης δεν μπορεί να μετατεθεί.
Από εκεί και μετά, η αποτυχία παύει να είναι ένα γεγονός προς διαχείριση και μετατρέπεται σε πεδίο μετασχηματισμού, υπό την προϋπόθεση ότι αναλαμβάνεται ως προσωπική υπόθεση.
Η υπέρβαση ξεκινά τη στιγμή που αναγνωρίζεις ότι πρέπει να αλλάξεις εσύ.
Μετασχηματισμός στην πράξη
Στην ηγεσία, η περίπτωση του Satya Nadella όταν ανέλαβε τη Microsoft το 2014 αποτελεί καθαρό παράδειγμα μετασχηματισμού ταυτότητας. Η εταιρεία δεν αντιμετώπιζε μόνο επιχειρησιακές προκλήσεις· είχε παγιώσει μια κουλτούρα εσωστρέφειας και βεβαιότητας, όπου η γνώση λειτουργούσε ως θέση ισχύος. Αυτό που άλλαξε δεν ήταν απλώς η στρατηγική, αλλά το ίδιο το «πώς υπάρχουμε ως οργανισμός».
Η μετατόπιση από το «know-it-all» στο «learn-it-all» δεν ήταν επικοινωνιακή. Ήταν ταυτοτική. Ο οργανισμός έπαψε να ορίζεται από τη βεβαιότητα και επανατοποθετήθηκε στη μάθηση. Αυτό αναδιάταξε σχέσεις, αποφάσεις, στάση απέναντι στην αποτυχία και, τελικά, τον ίδιο τον ορισμό της επιτυχίας. Ο άθλος δεν είναι η ανάκαμψη ως αποτέλεσμα, αλλά η αναδόμηση ταυτότητας που την καθιστά εφικτή.
Στον αθλητισμό, η πορεία του Michael Jordan αποτυπώνει την ίδια αρχή σε ατομικό επίπεδο. Η απόρριψη και οι επαναλαμβανόμενες αποτυχίες δεν ήταν απλώς εμπόδια, αλλά σημεία δοκιμασίας ταυτότητας. Το κρίσιμο δεν ήταν ότι δούλεψε περισσότερο, αλλά ότι δεν προστάτευσε τον εαυτό του από την αποτυχία· την ενσωμάτωσε.
«I have failed over and over again, and that is why I succeed». Δεν είναι ρητορική. Είναι λειτουργικός ορισμός: η αποτυχία δεν ξεπερνιέται — αφομοιώνεται και μετασχηματίζει τον τρόπο που ο άνθρωπος ορίζει τον εαυτό του. Ο άθλος δεν είναι οι νίκες. Είναι η ταυτότητα που αντέχει, επεξεργάζεται και αξιοποιεί την αποτυχία.
Ο άθλος δεν είναι οι νίκες, αλλά η ταυτότητα που συγκροτείται μέσα από τις αποτυχίες.
Συμπέρασμα
Ο άθλος δεν αφορά το αποτέλεσμα, αλλά τη μετακίνηση που συντελείται μέσα στην προσπάθεια. Η ήττα αποτελεί το σημείο στο οποίο αυτό που ήσουν φτάνει στα όριά του και αποδομείται, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για έναν νέο τρόπο ύπαρξης που καθιστά δυνατή την υπέρβαση.
Η δύναμη που εμφανίζεται μετά την ήττα δεν είναι απλώς ενίσχυση της αντοχής, αλλά αποτέλεσμα μιας αλλαγής που έχει ήδη συντελεστεί σε επίπεδο ταυτότητας.
Σηκώνεσαι όχι επειδή είσαι δυνατός, δύναμη μπορεί να έχεις, να μην έχεις ή να αποκτήσεις. Σηκώνεται επειδή δεν είσαι πια ο ΄ίδιος.