Οι περισσότεροι ηγέτες που εισέρχονται σε μια συνεδρία executive coaching δεν έχουν πρόβλημα γνώσης ή δεξιοτήτων. Είναι ικανοί επαγγελματίες που έχουν χτίσει την πορεία τους μέσα από εμπειρία, κρίση και συνεργασίες. Ωστόσο, σε κρίσιμες – οριακές στιγμές, όπως σε μια δύσκολη διαφωνία, σε μια διαπραγμάτευση όπου τα συμφέροντα συγκρούονται ή σε μια απόφαση που δεν γίνεται εύκολα αποδεκτή, εμφανίζεται ένα διαφορετικό ερώτημα: πώς στέκεται ένας ηγέτης μέσα στην ένταση της στιγμής. Εκεί συχνά η τεχνική υποχωρεί μπροστά σε κάτι πιο ουσιαστικό — την παρουσία του ηγέτη.
Η στιγμή της διαφωνίας: εκεί δοκιμάζεται η ηγεσία
Στην καθημερινή οργανωσιακή πραγματικότητα, οι ηγέτες βρίσκονται συχνά αντιμέτωποι με στιγμές έντασης. Μπορεί να πρόκειται για μια σύγκρουση ανάμεσα σε μέλη της ομάδας, για μια διαπραγμάτευση με αντικρουόμενα συμφέροντα ή για μια απόφαση που δεν μπορεί εύκολα να παρθεί ή να γίνει αποδεκτή. Σε αυτές τις στιγμές εμφανίζονται συχνά τρεις χαρακτηριστικές αντιδράσεις:
- Πρόωρη υποχώρηση προκειμένου να διατηρηθεί η συνεργασία.
- Υπερβολική άμυνα για να προστατευθεί ο ρόλος.
- Ασαφής τελική θέση, με μη ξεκάθαρη διατύπωση της απόφασης στην προσπάθεια διατήρησης της σχέσης ή αποφυγής της σύγκρουσης.
Σε αυτές τις περιπτώσεις το ζήτημα δεν είναι μόνο η επικοινωνιακή επάρκεια, αλλά η ικανότητα του ηγέτη να παραμένει σταθερός μέσα στη διαφωνία.
Ηγεσία ως ικανότητα αντοχής στην ένταση
Η ηγεσία συχνά απαιτεί από έναν άνθρωπο να μπορεί να κρατά ταυτόχρονα τρία στοιχεία: τη σχέση με τους ανθρώπους, τη διαφωνία που αναδύεται και τη δική του θέση ως υπεύθυνου για την απόφαση. Τα στοιχεία αυτά χρειάζεται να συνυπάρχουν χωρίς ο ηγέτης να σπεύδει να επιλύσει πρόωρα τη διαφωνία, δίνοντας χώρο και χρόνο ώστε η ένταση να μπορέσει να επεξεργαστεί μέσα στην ομάδα.
Ο Ronald Heifetz περιγράφει αυτή τη στάση ως βασική διάσταση της προσαρμοστικής ηγεσίας. Ο ηγέτης χρειάζεται να μπορεί να «κρατά» την ένταση ενός προβλήματος μέσα στην ομάδα χωρίς να την εκτονώνει πρόωρα. Η ικανότητα αυτή επιτρέπει στην ομάδα να επεξεργαστεί ουσιαστικά τις διαφορές της και να αναπτύξει νέες λύσεις.
Με άλλα λόγια, η ηγεσία δεν αφορά μόνο τη λήψη αποφάσεων αλλά και τη διαχείριση της έντασης που συνοδεύει τις αποφάσεις αυτές.
Από τις δεξιότητες στην ηγετική ταυτότητα
Σε αυτό το σημείο το executive coaching μετακινείται από το επίπεδο των δεξιοτήτων στο επίπεδο της επίγνωσης, της ταυτότητας. Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο τι πρέπει να κάνει διαφορετικά ένας ηγέτης, αλλά πώς θέλει να τοποθετείται μέσα στον ρόλο του.
Ένας χρήσιμος τρόπος να προσεγγιστεί αυτό το ερώτημα είναι να δει κανείς την ηγεσία ως ένα συνεχές ανάμεσα σε δύο πόλους: Από την διατήρηση της απόστασης που ενισχύει την αρχή μέχρι την συμμετοχική και συνεργατική στάση που δίνει χώρο στη συλλογική επεξεργασία.
Οι αποτελεσματικοί ηγέτες δεν λειτουργούν αποκλειστικά σε έναν από αυτούς τους πόλους. Αντίθετα, αναπτύσσουν την ικανότητα να κινούνται συνειδητά πάνω σε αυτό το συνεχές, ανάλογα με τις ανάγκες της κατάστασης.
Μια συνηθισμένη στιγμή από τις συνεδρίες
Ένα στέλεχος περιγράφει μια πρόσφατη συνάντηση με την ομάδα του. Η συζήτηση αφορούσε μια σημαντική απόφαση και η διαφωνία εμφανίστηκε νωρίς. Καθώς η ένταση ανέβαινε, ένιωσε την πίεση να φροντίσει περισσότερο τη σχέση και λιγότερο τη θέση του, και τελικά μετακινήθηκε γρήγορα από την καθαρή γραμμή που αρχικά ήθελε να περάσει. Η απόφαση τελικά προχώρησε, αλλά ο ίδιος έφυγε από τη συνάντηση με την αίσθηση ότι είχε υποχωρήσει.
Στη συνεδρία δεν επεξεργαστήκαμε μια νέα τεχνική επικοινωνίας. Αντίθετα, επιστρέψαμε στη στιγμή της συζήτησης: τι ακριβώς συνέβη όταν εμφανίστηκε η διαφωνία; ποια ήταν η εσωτερική αντίδραση εκείνη τη στιγμή; σε ποιο σημείο μετακινήθηκε η στάση του;
Μέσα από αυτή τη διερεύνηση έγινε ορατό κάτι που συχνά περνά απαρατήρητο μέσα στην πίεση της καθημερινής εργασίας: η στιγμή όπου ο ηγέτης καλείται να κρατήσει ταυτόχρονα: α) τη σχέση με τους άλλους β) τη διαφωνία που εμφανίζεται και γ) τη δική του θέση. Η επεξεργασία στο coaching ξεκινά ακριβώς εκεί.
Ανάγκη για αναστοχαστική πρακτική στην Ηγεσία
Η έρευνα στο πεδίο του executive coaching δείχνει ότι η αποτελεσματικότητά του συνδέεται συχνά με την ενίσχυση της αυτογνωσίας και της ικανότητας αναστοχασμού.
Οι ηγέτες που μπορούν να παρατηρούν τον εαυτό τους μέσα στη δράση — να αναγνωρίζουν τι συμβαίνει μέσα τους τη στιγμή μιας δύσκολης συζήτησης — έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα να επιλέξουν συνειδητά τη στάση τους. Μελέτες δείχνουν (Passmore & Theeboom, 2016) ότι η αποτελεσματικότητα του executive coaching συνδέεται συχνά με την ενίσχυση της:
- Επίγνωσης και αυτογνωσίας.
- Ικανότητας αυτορρύθμισης.
- Αναστοχαστικής πρακτικής.
Το coaching λειτουργεί έτσι ως ένας χώρος όπου ο ηγέτης μπορεί να επεξεργαστεί πραγματικές καταστάσεις από την εργασία του και να δει καθαρότερα τα μοτίβα αντίδρασής του.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οργανισμοί και HR Leaders
Για τους οργανισμούς και τους HR leaders είναι σημαντικό να γίνει σαφές ότι η αξία του coaching δεν βρίσκεται μόνο στην ανάπτυξη δεξιοτήτων. Η πραγματική αξία του εμφανίζεται όταν οι ηγέτες αναπτύσσουν μια πιο ώριμη και σταθερή παρουσία μέσα στον ρόλο τους.
Στην πράξη αυτό γίνεται αντιληπτό με απλό τρόπο:
- Ο ηγέτης παραμένει πιο σταθερός σε δύσκολες συζητήσεις.
- Δεν υποχωρεί πρόωρα αλλά ούτε σκληραίνει αμυντικά.
- Μπορεί να κρατά τη συζήτηση ανοιχτή ακόμη και όταν υπάρχει ένταση.
Η αλλαγή δεν είναι μια νέα τεχνική. Είναι μια διαφορετική ποιότητα ηγεσίας.
Τι ανακαλύπτουν συνήθως οι ηγέτες σε μια συνεδρία coaching
Στην πράξη, όταν το executive coaching προχωρά πέρα από την ανάπτυξη δεξιοτήτων, πολλοί ηγέτες αναγνωρίζουν τρία σημαντικά πράγματα:
- Η πιο κρίσιμη στιγμή της ηγεσίας δεν είναι η απόφαση, αλλά η στιγμή της διαφωνίας που μπορεί να συνοδεύσει μια απόφαση.
- Η σταθερότητα μέσα στη διαφωνία δεν είναι θέμα τεχνικής, αλλά ικανότητας να αντέχει κανείς την ένταση της σχέσης.
- Η ανάπτυξη της ηγεσίας δεν αφορά μόνο το τι κάνει ένας ηγέτης, αλλά ποιος επιλέγει να είναι μέσα στον ρόλο του.
Αυτές οι μετακινήσεις δεν προκύπτουν συνήθως από νέα εργαλεία ή τεχνικές, προκύπτουν από τη δυνατότητα του ηγέτη να αναστοχαστεί βαθύτερα τον τρόπο με τον οποίο ασκεί την ηγεσία του. Και δυναμώνουν όταν απαντήσει: ποιος ηγέτης θέλω να είμαι.
Coaching πέρα από δεξιότητες
Το executive coaching δεν αφορά απλώς την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Αφορά τη δυνατότητα του ηγέτη να σταματήσει για λίγο τον ρυθμό της καθημερινότητας και να αναστοχαστεί τον τρόπο με τον οποίο ασκεί την ηγεσία του.
Από αυτή τη διεργασία συχνά προκύπτει κάτι πιο ουσιαστικό από μια νέα τεχνική: μια πιο σταθερή, συνειδητή και ώριμη ηγετική παρουσία. Και αυτή είναι η σημαντικότερη συμβολή του executive coaching.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Heifetz, R. A., Grashow, A., & Linsky, M. (2009). The practice of adaptive leadership: Tools and tactics for changing your organization and the world. Harvard Business Press.
Passmore, J., & Theeboom, T. (2016). Coaching psychology research: A journey of development in research. In L. E. van Zyl, M. W. Stander, & A. Odendaal (Eds.), Coaching psychology: Meta-theoretical perspectives and applications in multicultural contexts (pp. 27–46). Springer International Publishing/Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-319-31012-1_2